Η επέμβαση καταρράκτη είναι μία από τις συχνότερες και πιο επιτυχημένες χειρουργικές επεμβάσεις της σύγχρονης ιατρικής. Παρότι συνήθως διαρκεί λίγα λεπτά, το τελικό αποτέλεσμα δεν εξαρτάται μόνο από όσα συμβαίνουν μέσα στο χειρουργείο.

Η επιτυχία αρχίζει αρκετές ημέρες πριν από την επέμβαση, με τον σωστό οφθαλμολογικό έλεγχο, τις ακριβείς μετρήσεις του ματιού και την προσεκτική επιλογή του κατάλληλου ενδοφακού. Συνεχίζεται με τη σωστή εκτέλεση κάθε χειρουργικού βήματος και ολοκληρώνεται με την κατάλληλη μετεγχειρητική παρακολούθηση.

Σε αυτόν τον οδηγό εξηγούμε αναλυτικά πώς πραγματοποιείται η σύγχρονη επέμβαση καταρράκτη, τι αισθάνεται ο ασθενής και τι συμβαίνει από την πρώτη εξέταση μέχρι την αποχώρησή του από την κλινική.

Η επέμβαση καταρράκτη με μία ματιά

Τι αφαιρείται;

Αφαιρείται ο φυσικός φακός του ματιού, ο οποίος έχει θολώσει εξαιτίας του καταρράκτη.

Τι τοποθετείται στη θέση του;

Ένας διαφανής τεχνητός φακός, ο οποίος ονομάζεται ενδοφακός.

Με τη μέθοδο της φακοθρυψίας, κατά την οποία ο θολωμένος φακός θρυμματίζεται και αναρροφάται μέσα από μια πολύ μικρή τομή.

Τι αναισθησία χρησιμοποιείται;

Στις περισσότερες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται αναισθητικές σταγόνες. Ο ασθενής παραμένει ξύπνιος, αλλά συνήθως δεν αισθάνεται πόνο.

Πόσο διαρκεί;

Η ίδια η επέμβαση συχνά ολοκληρώνεται σε περίπου 10–20 λεπτά, αν και ο συνολικός χρόνος παραμονής στην κλινική είναι μεγαλύτερος.

Χρειάζεται νοσηλεία;

Όχι. Ο ασθενής επιστρέφει στο σπίτι του την ίδια ημέρα, ακριβώς μετά την επέμβαση.

Πριν από το χειρουργείο: το σημαντικότερο στάδιο που δεν βλέπει ο ασθενής

Πολλοί ασθενείς πιστεύουν ότι η επιτυχία της επέμβασης καταρράκτη εξαρτάται αποκλειστικά από τη δεξιοτεχνία του χειρουργού κατά τα λίγα λεπτά της επέμβασης.

Η χειρουργική τεχνική είναι ασφαλώς καθοριστική. Ωστόσο, ένα μεγάλο μέρος της ποιότητας του αποτελέσματος κρίνεται πριν ακόμη ο ασθενής φτάσει στο χειρουργείο.

Κατά τον προεγχειρητικό έλεγχο πρέπει να απαντηθούν τρία βασικά ερωτήματα:

1. Οφείλεται πράγματι η μειωμένη όραση στον καταρράκτη;
2. Υπάρχει κάποια άλλη πάθηση που μπορεί να περιορίσει το αποτέλεσμα;
3. Ποιος ενδοφακός και ποιος διαθλαστικός στόχος ταιριάζουν καλύτερα στον συγκεκριμένο ασθενή;

Πλήρης οφθαλμολογική εξέταση

Πριν από την επέμβαση εξετάζονται, μεταξύ άλλων:

• η οπτική οξύτητα,
• η διάθλαση και οι βαθμοί των γυαλιών
• η ενδοφθάλμια πίεση
• ο κερατοειδής
• η πρόσθια επιφάνεια του ματιού
• το μέγεθος της κόρης του ματιού
• η πυκνότητα και το είδος του καταρράκτη
• ο αμφιβληστροειδής
• η ωχρά κηλίδα
• το οπτικό νεύρο

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή η παρουσία καταρράκτη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αποτελεί και τη μοναδική αιτία της μειωμένης όρασης.

Ένας ασθενής μπορεί να έχει ταυτόχρονα καταρράκτη και γλαύκωμα, εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, παθήσεις του κερατοειδούς ή προβλήματα του οπτικού νεύρου.

Η αναγνώριση αυτών των καταστάσεων πριν από την επέμβαση επιτρέπει πιο ρεαλιστική πρόβλεψη του αποτελέσματος και καλύτερο σχεδιασμό της θεραπείας.

OCT ωχράς κηλίδας

Η οπτική τομογραφία συνοχής, γνωστή ως OCT, επιτρέπει τη λεπτομερή απεικόνιση της ωχράς κηλίδας.

Μπορεί να αποκαλύψει αλλοιώσεις που δεν είναι πάντοτε εμφανείς κατά την απλή βυθοσκόπηση, όπως:

• λεπτές επιαμφιβληστροειδικές μεμβράνες
• οίδημα της ωχράς
• υαλοωχρική έλξη
• πρώιμες αλλοιώσεις ηλικιακής εκφύλισης
• βλάβες λόγω διαβήτη

Η πληροφορία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν εξετάζεται η τοποθέτηση ενδοφακού που απαιτεί πολύ καλή λειτουργία της ωχράς κηλίδας για να αποδώσει το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα.

OCT οπτικού νεύρου

Η οπτική τομογραφία συνοχής του οπτικού νεύρου, γνωστή ως OCT οπτικού δίσκου, επιτρέπει τη λεπτομερή αξιολόγηση των νευρικών ινών που μεταφέρουν την οπτική πληροφορία από το μάτι προς τον εγκέφαλο.

Η εξέταση μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση:

• γλαυκωματικής βλάβης
• λέπτυνσης της στιβάδας των νευρικών ινών
• ασυμμετρίας μεταξύ των δύο ματιών
• παλαιότερης βλάβης του οπτικού νεύρου
• άλλων καταστάσεων που μπορεί να περιορίζουν την τελική όραση μετά την επέμβαση

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή ένας ασθενής μπορεί να έχει καταρράκτη και ταυτόχρονα πρώιμο ή ήδη εγκατεστημένο γλαύκωμα, χωρίς να εμφανίζει πάντοτε εμφανή συμπτώματα.

Η αφαίρεση του καταρράκτη μπορεί να βελτιώσει τη διαύγεια των οπτικών μέσων, αλλά δεν μπορεί να αποκαταστήσει νευρικές ίνες που έχουν ήδη υποστεί μόνιμη βλάβη. Για τον λόγο αυτό, η προεγχειρητική αξιολόγηση του οπτικού νεύρου βοηθά τόσο στον σωστό σχεδιασμό όσο και στη ρεαλιστική ενημέρωση του ασθενούς για το αναμενόμενο αποτέλεσμα.

Σε ασθενείς με ύποπτη εικόνα του οπτικού νεύρου, αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση, οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος ή ήδη γνωστό γλαύκωμα, το OCT θα συνδυαστεί με μέτρηση της πίεσης, παχυμετρία κερατοειδούς και εξέταση οπτικών πεδίων.

Ενδοθηλιομέτρηση κερατοειδούς

Η ενδοθηλιομέτρηση είναι η εξέταση με την οποία αξιολογείται το εσωτερικό κυτταρικό στρώμα του κερατοειδούς, το οποίο ονομάζεται ενδοθήλιο.

Τα ενδοθηλιακά κύτταρα έχουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση του κερατοειδούς διαυγούς. Λειτουργούν σαν ένα μικροσκοπικό σύστημα αντλίας, απομακρύνοντας το πλεονάζον υγρό από τον κερατοειδή.

Κατά την εξέταση αξιολογούνται παράμετροι όπως:

• ο αριθμός των ενδοθηλιακών κυττάρων
• το μέγεθός τους
• η ομοιομορφία τους
• και η γενικότερη μορφολογία τους

Η εξέταση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε ασθενείς με:

• δυστροφία Fuchs
• χαμηλή ενδοθηλιακή πυκνότητα
• πολύ σκληρό ή ώριμο καταρράκτη
• προηγούμενη ενδοφθάλμια επέμβαση
• προηγούμενο τραυματισμό του ματιού
• σημεία οιδήματος ή αλλοίωσης του κερατοειδούς
• μεγάλη ηλικία ή άλλους παράγοντες κινδύνου για ενδοθηλιακή δυσλειτουργία

Κατά τη φακοθρυψία χρησιμοποιείται ενέργεια υπερήχων και πραγματοποιούνται χειρισμοί μέσα στο πρόσθιο τμήμα του ματιού. Παρότι ο τρόπος που πραγματοποιούμε την επέμβαση είναι ο πλέον σύγχρονος, με ελάχιστη χρήση ενέργειας, ένα μέρος των ενδοθηλιακών κυττάρων μπορεί να επιβαρυνθεί κατά την επέμβαση.

Όταν ο αριθμός τους είναι ήδη χαμηλός, υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος παρατεταμένου οιδήματος του κερατοειδούς και βραδύτερης αποκατάστασης της όρασης μετά το χειρουργείο.

Η ενδοθηλιομέτρηση βοηθά τον χειρουργό να εκτιμήσει αυτόν τον κίνδυνο και, όταν χρειάζεται, να προσαρμόσει:

• τη χειρουργική τεχνική
• την ποσότητα της χρησιμοποιούμενης ενέργειας
• τον τύπο και τη χρήση των ιξωδοελαστικών
• τη μετεγχειρητική παρακολούθηση
• και την ενημέρωση του ασθενούς για τον αναμενόμενο χρόνο αποκατάστασης

Όταν υπάρχουν ύποπτα ευρήματα ή παράγοντες κινδύνου, η ενδοθηλιομέτρηση αποτελεί πολύτιμο μέρος του προεγχειρητικού σχεδιασμού.

Τοπογραφία ή τομογραφία κερατοειδούς

Ο κερατοειδής δεν έχει πάντοτε την ίδια καμπυλότητα προς όλες τις κατευθύνσεις. Η διαφορά αυτή ονομάζεται αστιγματισμός.

Με την τοπογραφία ή τομογραφία του κερατοειδούς μπορούμε να αξιολογήσουμε:

• το μέγεθος του αστιγματισμού
• τον άξονά του
• το κατά πόσο είναι κανονικός ή ανώμαλος
• την ποιότητα της οπτικής επιφάνειας
• την πιθανότητα ύπαρξης πάθησης του κερατοειδούς

Οι μετρήσεις αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές όταν σχεδιάζεται η διόρθωση του αστιγματισμού με τορικό ενδοφακό.

Οπτική βιομετρία

Η βιομετρία είναι η εξέταση με την οποία υπολογίζεται η δύναμη του ενδοφακού που θα τοποθετηθεί μέσα στο μάτι.

Κατά τη μέτρηση καταγράφονται παράμετροι όπως:

• το μήκος του ματιού
• η καμπυλότητα του κερατοειδούς
• το βάθος του πρόσθιου θαλάμου
• το πάχος του φυσικού φακού
• και άλλα ανατομικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται από τους σύγχρονους υπολογιστικούς τύπους

Ο υπολογισμός του ενδοφακού δεν είναι απλώς η επιλογή ενός αριθμού. Αποτελεί εξατομικευμένο σχεδιασμό του τρόπου με τον οποίο επιθυμούμε να βλέπει ο ασθενής μετά την επέμβαση.

Η δική μας προσέγγιση στον προεγχειρητικό έλεγχο

Στο ιατρείο μας θεωρούμε ότι ο προεγχειρητικός σχεδιασμός είναι εξίσου σημαντικός με την ίδια την επέμβαση.

Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• οπτική βιομετρία με σύγχρονα συστήματα μέτρησης
• υπολογισμό του ενδοφακού με περισσότερες από μία σύγχρονες μεθόδους, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο
• τομογραφία κερατοειδούς
• αμπερομετία
• ενδοθηλιομέτρηση
• OCT της ωχράς κηλίδας και του οπτικού νεύρου
• λεπτομερή αξιολόγηση του αστιγματισμού
• συζήτηση για τις καθημερινές και επαγγελματικές ανάγκες του ασθενούς

Δεν πρέπει να επιλέγουμε τον ενδοφακό μόνο με βάση την τιμή του ή έναν γενικό χαρακτηρισμό, όπως «απλός» ή «premium». Εξετάζουμε ποια οπτική λύση ταιριάζει καλύτερα στο συγκεκριμένο μάτι και στον συγκεκριμένο άνθρωπο.

Η ποιότητα της όρασης που επιθυμεί ένας επαγγελματίας οδηγός μπορεί να διαφέρει από τις ανάγκες κάποιου που διαβάζει πολλές ώρες, εργάζεται σε υπολογιστή ή ασχολείται συστηματικά με δραστηριότητες σε χαμηλό φωτισμό.

Την ημέρα της επέμβασης

Ο ασθενής προσέρχεται στην κλινική την ώρα που του έχει υποδειχθεί και ακολουθείται η διαδικασία προετοιμασίας.

Επιβεβαίωση των στοιχείων και του χειρουργικού σχεδίου

Πριν από την επέμβαση επιβεβαιώνονται:

• η ταυτότητα του ασθενούς
• το μάτι που θα χειρουργηθεί
• ο ενδοφακός που έχει επιλεγεί
• τυχόν αλλεργίες
• τα φάρμακα που λαμβάνει
• σημαντικά προβλήματα υγείας
• το συμφωνημένο οπτικό αποτέλεσμα

Η επανάληψη αυτών των ελέγχων αποτελεί βασικό μέρος της χειρουργικής ασφάλειας.

Σε περίπτωση τορικού ενδοφακού ή ειδικού χειρουργικού σχεδιασμού χρησιμοποιείται ψηφιακό σύστημα απεικόνισης το οποίο μας κατευθύνει μέσω του μικροσκοπίου για την καλύτερη δυνατή τοποθέτηση του ενδοφακού.

Διαστολή της κόρης

Τοποθετούνται σταγόνες που προκαλούν μυδρίαση, δηλαδή διαστολή της κόρης.

Η μεγάλη κόρη επιτρέπει στον χειρουργό να βλέπει καλύτερα τον φυσικό φακό και να εκτελεί με ασφάλεια τα επιμέρους στάδια της επέμβασης.

Ο χρόνος που απαιτείται για να διασταλεί επαρκώς η κόρη διαφέρει από ασθενή σε ασθενή.

Σε ορισμένες καταστάσεις, όπως το σύνδρομο ψευδοαποφολίδωσης, η λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων ή η ύπαρξη παλαιότερης φλεγμονής, η κόρη μπορεί να μη διαστέλλεται αρκετά. Τότε ο χειρουργός μπορεί να χρησιμοποιήσει ειδικά εργαλεία ή δακτυλίους για να τη διατηρήσει ανοικτή.

Αναισθησία

Η συντριπτική πλειοψηφία των επεμβάσεων καταρράκτη πραγματοποιούνται με τοπική αναισθησία.

Αυτό σημαίνει πως αρκούν απλές αναισθητικές οφθαλμικές σταγόνες. Σπάνια και σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέθη ανάλογα με :

• τη δυνατότητα συνεργασίας του ασθενούς
• την ανατομία του ματιού
• τη δυσκολία της επέμβασης
• το επίπεδο άγχους
• την κρίση του χειρουργού και του αναισθησιολόγου

Ο ασθενής παραμένει συνήθως ξύπνιος. Δεν βλέπει τη χειρουργική διαδικασία όπως θα τη φανταζόταν κάποιος κοιτώντας την από έξω. Συνήθως αντιλαμβάνεται φως, χρώματα ή ασαφή σχήματα.

Μπορεί να νιώσει ελαφριά πίεση, νερό γύρω από το μάτι ή την παρουσία των χεριών του χειρουργού. Δεν πρόκειται όμως να αισθάνεται έντονο πόνο. Εάν νιώσει ενόχληση, μπορεί να το αναφέρει ώστε να προστεθεί αναισθησία.

Μέσα στο χειρουργείο: η επέμβαση βήμα προς βήμα

Βήμα 1: Καθαρισμός και αποστείρωση της περιοχής

Το δέρμα γύρω από το μάτι και η επιφάνεια του ματιού καθαρίζονται με αντισηπτικό διάλυμα.

Στη συνέχεια το πρόσωπο καλύπτεται με αποστειρωμένο πεδίο, αφήνοντας εκτεθειμένο μόνο το μάτι που θα χειρουργηθεί.

Χρησιμοποιείται ένας μικρός βλεφαροδιαστολέας, ο οποίος κρατά τα βλέφαρα ανοικτά. Επομένως, ο ασθενής δεν χρειάζεται να προσπαθεί να κρατήσει το μάτι ανοικτό και δεν υπάρχει φόβος ότι θα ανοιγοκλείσει κατά λάθος τα βλέφαρα.

Βήμα 2: Δημιουργία των μικρών τομών

Ο χειρουργός δημιουργεί μία πολύ μικρή (2.4mm) κύρια τομή στην περιφέρεια του κερατοειδούς και συνήθως μία ή δύο ακόμη μικρότερες (1mm) βοηθητικές τομές.

Μέσα από αυτές εισάγονται τα λεπτά εργαλεία που απαιτούνται για την επέμβαση.

Οι τομές της σύγχρονης φακοθρυψίας είναι συνήθως τόσο μικρές ώστε στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν απαιτούνται ράμματα. Η ακριβής διάσταση και η θέση τους επιλέγονται ανάλογα με τη χειρουργική τεχνική, τον αστιγματισμό του ασθενούς και τις ανάγκες του ματιού.

Η μικρή τομή συμβάλλει:

• στην ταχύτερη αποκατάσταση
• στη σταθερότητα του ματιού
• στον περιορισμό του χειρουργικά προκαλούμενου αστιγματισμού
• στη μικρότερη μετεγχειρητική ενόχληση

Λανθασμένη τοποθέτηση της βασικής τομής του χειρουργείου προκαλεί αύξηση του τελικού αστιγματισμού ενώ η σωστά επιλεγμένη τοποθέτηση προκαλεί μείωση του τελικού αστιγματισμού.

Βήμα 3: Προστασία του εσωτερικού του ματιού

Πριν από την αφαίρεση του καταρράκτη, εισάγεται στο πρόσθιο τμήμα του ματιού ένα ειδικό διαφανές υλικό, το οποίο ονομάζεται ιξωδοελαστικό.

Το υλικό αυτό:

• διατηρεί τον απαραίτητο χώρο μέσα στο μάτι
• σταθεροποιεί τον πρόσθιο θάλαμο
• προστατεύει το εσωτερικό στρώμα του κερατοειδούς
• διευκολύνει τους χειρουργικούς χειρισμούς

Το ενδοθήλιο του κερατοειδούς είναι ένας λεπτός και πολύτιμος κυτταρικός χιτώνας. Η προστασία του είναι ιδιαίτερα σημαντική, κυρίως σε ασθενείς με σκληρούς καταρράκτες ή προϋπάρχουσα ενδοθηλιακή δυσλειτουργία.

Βήμα 4: Δημιουργία ανοίγματος στο περιφάκιο

Ο φυσικός φακός δεν βρίσκεται ελεύθερος μέσα στο μάτι. Περιβάλλεται από έναν πολύ λεπτό, διαφανή σάκο που ονομάζεται περιφάκιο.

Ο χειρουργός δημιουργεί ένα στρογγυλό και ελεγχόμενο άνοιγμα στην πρόσθια επιφάνεια αυτού του σάκου. Το βήμα ονομάζεται καψουλόρηξη.

Η καψουλόρηξη πρέπει να έχει:

• κατάλληλο μέγεθος
• όσο γίνεται ομαλό σχήμα
• σωστή θέση
• επαρκή αντοχή

Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στάδια της επέμβασης, επειδή το περιφάκιο πρέπει να διατηρηθεί για να υποστηρίξει σωστά τον νέο ενδοφακό.

Βήμα 5: Διαχωρισμός του καταρράκτη

Στη συνέχεια εγχέεται προσεκτικά υγρό ανάμεσα στον καταρράκτη και στο περιφάκιο.

Με αυτόν τον τρόπο ο θολωμένος φακός απελευθερώνεται από τους γύρω ιστούς και μπορεί να κινητοποιηθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Το στάδιο αυτό ονομάζεται υδροδιαχωρισμός του φακού.

Δεν εκτελείται με ακριβώς τον ίδιο τρόπο σε κάθε περίπτωση. Για παράδειγμα, σε ορισμένα ειδικά είδη καταρράκτη, όπως ο οπίσθιος πολικός καταρράκτης, απαιτείται τροποποίηση της τεχνικής, επειδή η οπίσθια κάψα μπορεί να είναι πιο ευάλωτη και να ανοίξει κατά τη διάρκεια αυτού του βήματος.

Βήμα 6: Φακοθρυψία

Αυτό είναι το στάδιο από το οποίο προέρχεται ο όρος «φακοθρυψία».

Μια πολύ λεπτή χειρουργική άκρη εισέρχεται στο μάτι και χρησιμοποιεί υπερηχητική ενέργεια για να διασπάσει τον πυρήνα του θολωμένου φακού σε μικρότερα τμήματα.

Ταυτόχρονα:

• παρέχεται υγρό που διατηρεί σταθερό τον χώρο μέσα στο μάτι
• τα τεμαχίδια του καταρράκτη αναρροφώνται
• ελέγχεται συνεχώς η πίεση και η ροή των υγρών

Η διαδικασία δεν είναι απλώς «σπάσιμο του καταρράκτη με laser», όπως συχνά πιστεύεται. Στην κλασική σύγχρονη φακοθρυψία χρησιμοποιούνται κυρίως υπέρηχοι και ελεγχόμενη αναρρόφηση.

Αντίθετα με την λανθασμένη εντύπωση των περισσότερων, ένας άψογος χειρουργός καταρράκτη δεν χρησιμοποιεί σχεδόν καθόλου υπερηχητική ενέργεια (CDE), ή «το λέιζερ» κατά τη διάρκεια της επέμβασης αλλά θρυμματίζει τον φακό μηχανικά. Αυτό επιτρέπει την γρήγορη αποκατάσταση της όρασης και την προστασία του ματιού.

Ο χειρουργός επιλέγει την τεχνική τεμαχισμού ανάλογα με:

• τη σκληρότητα του καταρράκτη
• το μέγεθος της κόρης
• τη σταθερότητα του περιφακίου
• το βάθος του πρόσθιου θαλάμου
• τη γενικότερη ανατομία του ματιού

Ένας μαλακός καταρράκτης μπορεί να αφαιρεθεί με πολύ μικρή ποσότητα ενέργειας. Ένας πολύ σκληρός και ώριμος καταρράκτης χρειάζεται διαφορετικούς χειρισμούς και μεγαλύτερη προσοχή για την προστασία του κερατοειδούς και του περιφακίου.

Η ESCRS και η Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας περιγράφουν τη φακοθρυψία ως την αφαίρεση του θολωμένου φακού με υπερηχητική διάσπαση, ελεγχόμενη πλύση και αναρρόφηση. (AAO)

Βήμα 7: Αφαίρεση του υπολειπόμενου φλοιού

Μετά την αφαίρεση του πυρήνα παραμένουν λεπτότερα και μαλακότερα τμήματα του φακού, τα οποία ονομάζονται φλοιώδεις μάζες.

Αυτά αφαιρούνται προσεκτικά με σύστημα πλύσης και αναρρόφησης.

Ο στόχος είναι να καθαριστεί το εσωτερικό του περιφακίου, χωρίς να τραυματιστεί η οπίσθια κάψα που βρίσκεται ακριβώς πίσω του.

Η οπίσθια κάψα είναι εξαιρετικά λεπτή, αλλά πολύ σημαντική, επειδή διαχωρίζει το πρόσθιο από το οπίσθιο τμήμα του ματιού και υποστηρίζει τον ενδοφακό.

Βήμα 8: Προετοιμασία του περιφακίου

Αφού αφαιρεθεί ο καταρράκτης, ο σάκος του φυσικού φακού παραμένει κενός.

Εισάγεται ξανά ιξωδοελαστικό υλικό ώστε:

• να ανοίξει ο σάκος
• να διατηρηθεί ο απαραίτητος χώρος
• να διευκολυνθεί η ασφαλής τοποθέτηση του ενδοφακού

Σε αυτό το σημείο το μάτι δεν έχει πλέον τον φυσικό του φακό. Η οπτική του αποκατάσταση θα γίνει με την εμφύτευση του τεχνητού ενδοφακού που έχει υπολογιστεί πριν από το χειρουργείο.

Βήμα 9: Τοποθέτηση του ενδοφακού

Ο ενδοφακός είναι πολύ μικρός και κατασκευάζεται από εύκαμπτο, βιοσυμβατό υλικό.

Διπλώνεται μέσα σε ειδικό σύστημα εισαγωγής και περνά από τη μικρή τομή του κερατοειδούς.

Μόλις εισέλθει στο μάτι, ξεδιπλώνεται μέσα στο περιφάκιο. Τα στηρικτικά του τμήματα τον συγκρατούν στην κατάλληλη θέση.

Ο χειρουργός ελέγχει:

• ότι ο ενδοφακός έχει ανοίξει πλήρως
• ότι βρίσκεται μέσα στο περιφάκιο
• ότι είναι καλά κεντραρισμένος
• ότι τα στηρικτικά του έχουν τη σωστή θέση

Εάν πρόκειται για τορικό ενδοφακό, πρέπει επίσης να περιστραφεί και να ευθυγραμμιστεί με ακρίβεια στον προκαθορισμένο άξονα για να διορθώσει τον αστιγματισμό.

Η ακρίβεια της ευθυγράμμισης έχει μεγάλη σημασία, επειδή η περιστροφή ενός τορικού ενδοφακού μειώνει τη διορθωτική του αποτελεσματικότητα.

Βήμα 10: Αφαίρεση του ιξωδοελαστικού

Μετά την τοποθέτηση του ενδοφακού αφαιρείται το ιξωδοελαστικό υλικό από το πρόσθιο τμήμα του ματιού και από την περιοχή γύρω από τον ενδοφακό.

Η προσεκτική απομάκρυνσή του είναι σημαντική, επειδή η παραμονή μεγάλης ποσότητας μπορεί να προκαλέσει προσωρινή αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης μετά την επέμβαση.

Παράλληλα, ελέγχεται ξανά η θέση και η σταθερότητα του ενδοφακού.

Βήμα 11: Σφράγιση των τομών

Οι μικρές τομές ενυδατώνονται με ειδικό υγρό ώστε τα χείλη τους να προσαρμοστούν μεταξύ τους και να σφραγίσουν.

Ο χειρουργός ελέγχει προσεκτικά:

• ότι οι τομές είναι στεγανές
• ότι το μάτι έχει κατάλληλη πίεση
• ότι ο πρόσθιος θάλαμος είναι σταθερός
• ότι ο ενδοφακός βρίσκεται στη σωστή θέση

Κατά τη σφράγιση των τομών γίνεται και ένθεση αντιβιοτικών σε υγρή μορφή τα οποία προστατεύουν τον οφθαλμό με πάρα πολύ μεγάλη στατιστική επιτυχία από τυχόν μολύνσεις.

Βήμα 12: Ολοκλήρωση της επέμβασης

Στο τέλος μπορεί να χορηγηθούν σταγόνες για τη μείωση του κινδύνου λοίμωξης και τον έλεγχο της φλεγμονής, ανάλογα με το πρωτόκολλο που ακολουθείται.

Αφαιρείται ο βλεφαροδιαστολέας και μπορεί να τοποθετηθεί προστατευτική γάζα, διαφανής ασπίδα ή τίποτα, ανάλογα με την προτίμηση του χειρουργού και την προβλεπόμενη ταχύτητα ανάρρωσης της όρασης.

Ο ασθενής μεταφέρεται στον χώρο ανάνηψης και ετοιμάζεται ώστε να επιστρέψει στο σπίτι του.

Χρησιμοποιείται laser στην επέμβαση καταρράκτη;

Η συνηθέστερη σύγχρονη τεχνική είναι η φακοθρυψία με υπερήχους.

Ορισμένα κέντρα χρησιμοποιούν επίσης femtosecond laser για να πραγματοποιήσουν συγκεκριμένα στάδια, όπως:

• ορισμένες τομές
• την καψουλόρηξη
• τον αρχικό τεμαχισμό του καταρράκτη

Ακόμη και στην επέμβαση με femtosecond laser απαιτείται η είσοδος στο μάτι και η ολοκλήρωση της αφαίρεσης του φακού με σύστημα φακοθρυψίας και αναρρόφησης.

Το γεγονός ότι μια επέμβαση χαρακτηρίζεται «laser» δεν σημαίνει αυτομάτως ότι προσφέρει καλύτερο αποτέλεσμα σε κάθε ασθενή. Μεγάλες συγκριτικές μελέτες δεν έχουν δείξει ότι η femtosecond υποβοηθούμενη επέμβαση είναι συνολικά ασφαλέστερη ή αποτελεσματικότερη από την άρτια εκτελεσμένη συμβατική φακοθρυψία στις συνήθεις περιπτώσεις. (ESCRS)

Η επιλογή πρέπει να βασίζεται στις πραγματικές ανάγκες του ματιού και όχι μόνο στον τρόπο με τον οποίο διαφημίζεται η τεχνολογία.

Πονάει η επέμβαση καταρράκτη;

Οι περισσότεροι ασθενείς δεν αισθάνονται πόνο.

Μπορεί να αντιληφθούν:

• έντονο φως
• μεταβολές στα χρώματα
• σκιές ή ασαφή σχήματα
• νερό γύρω από το μάτι
• μια αίσθηση ήπιας πίεσης

Αυτό δεν σημαίνει ότι βλέπουν τα χειρουργικά εργαλεία ή ότι παρακολουθούν την επέμβαση με λεπτομέρεια.

Το σημαντικότερο για τον ασθενή είναι να παραμένει ήρεμος, να κοιτάζει προς την κατεύθυνση που του υποδεικνύει ο χειρουργός και να αποφεύγει τις απότομες κινήσεις.

Εάν χρειαστεί να βήξει, να φτερνιστεί ή να κινηθεί, πρέπει απλώς να το αναφέρει. Ο χειρουργός μπορεί να σταματήσει προσωρινά και να επιτρέψει την ασφαλή κίνηση.

Πόσο διαρκεί η επέμβαση;

Μια απλή επέμβαση καταρράκτη μπορεί συχνά να ολοκληρωθεί σε περίπου 5–20 λεπτά.

Ο συνολικός χρόνος παραμονής στην κλινική είναι μεγαλύτερος, επειδή περιλαμβάνει:

• την υποδοχή
• τη διαστολή της κόρης
• την προετοιμασία
• την αναισθησία
• την επέμβαση
• τη σύντομη μετεγχειρητική προετοιμασία πριν φύγει ο ασθενής

Η ταχύτητα μιας επέμβασης μπορεί να αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα, όταν προκύπτει από εμπειρία, σωστό σχεδιασμό και οικονομία κινήσεων. Η μικρότερη διάρκεια μειώνει τον χρόνο κατά τον οποίο το μάτι εκτίθεται στους χειρουργικούς χειρισμούς και μπορεί να συμβάλει στη χρήση λιγότερης ενέργειας και στη μικρότερη επιβάρυνση των ιστών.

Στόχος μας είναι η επέμβαση να ολοκληρώνεται γρήγορα, χωρίς περιττές κινήσεις, αλλά πάντοτε με ακρίβεια και ασφάλεια σε κάθε στάδιο.

Σε πιο απαιτητικές περιπτώσεις, όπως πολύ σκληροί καταρράκτες, μικρές κόρες, αδύναμοι σύνδεσμοι του φακού ή μάτια με προηγούμενες επεμβάσεις, ο χρόνος μπορεί φυσιολογικά να είναι μεγαλύτερος, επειδή η τεχνική προσαρμόζεται στις ανάγκες του συγκεκριμένου ματιού.

Τι συμβαίνει αμέσως μετά;

Μετά την επέμβαση ο ασθενής παραμένει για μικρό χρονικό διάστημα στον χώρο παρακολούθησης.

Η όραση μπορεί αρχικά να είναι:

• θολή
• πολύ φωτεινή
• ελαφρώς παραμορφωμένη
• επηρεασμένη από τη διαστολή της κόρης
• επηρεασμένη από τις μετεγχειρητικές σταγόνες

Μπορεί επίσης να υπάρχει:

• ήπιο τσούξιμο
• αίσθηση ξένου σώματος
• δακρύρροια
• μικρή ενόχληση
• ευαισθησία στο φως

Η όραση συχνά βελτιώνεται γρήγορα, αλλά ο ρυθμός αποκατάστασης δεν είναι ίδιος σε όλους. Εξαρτάται από την κατάσταση του κερατοειδούς, τη σκληρότητα του καταρράκτη, την παρουσία άλλων παθήσεων και την αντίδραση του ματιού στην επέμβαση.

Ο ασθενής δεν πρέπει να οδηγήσει αμέσως μετά. Χρειάζεται συνοδό για την επιστροφή στο σπίτι.

Είναι όλες οι επεμβάσεις καταρράκτη ίδιες;

Όχι.

Τα βασικά βήματα είναι παρόμοια, αλλά κάθε μάτι έχει διαφορετική ανατομία και διαφορετικούς παράγοντες κινδύνου.

Η επέμβαση μπορεί να απαιτεί ειδικό σχεδιασμό όταν υπάρχει:

• πολύ σκληρός ή λευκός καταρράκτης
• μικρή κόρη
• σύνδρομο ψευδοαποφολίδωσης
• αδυναμία των συνδέσμων που στηρίζουν τον φακό
• προηγούμενος τραυματισμός
• πολύ υψηλή μυωπία
• πολύ μικρό μάτι
• γλαύκωμα
• παθήσεις του κερατοειδούς
• διαβήτης
• προηγούμενη διαθλαστική επέμβαση με LASIK ή PRK
• προηγούμενη επέμβαση αμφιβληστροειδούς
• θεραπεία με φάρμακα που επηρεάζουν την κόρη
• οπίσθιος πολικός καταρράκτης

Σε αυτές τις περιπτώσεις ο χειρουργός μπορεί να χρησιμοποιήσει ειδικούς διαστολείς κόρης, δακτυλίους στήριξης του περιφακίου, διαφορετική τεχνική τεμαχισμού ή τροποποιημένο τρόπο υπολογισμού του ενδοφακού.

Γι’ αυτό η επέμβαση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία απολύτως τυποποιημένη διαδικασία που εκτελείται με τον ίδιο τρόπο σε όλους.

Ποιο είναι το σημαντικότερο βήμα της επέμβασης;

Δεν υπάρχει μόνο ένα.

Για ένα καλό αποτέλεσμα πρέπει να λειτουργήσουν σωστά όλα τα στάδια:

• η σωστή διάγνωση
• ο ακριβής προεγχειρητικός έλεγχος
• ο υπολογισμός του ενδοφακού
• η επιλογή του κατάλληλου οπτικού στόχου
• η προστασία του κερατοειδούς
• η ασφαλής διατήρηση του περιφακίου
• η ακριβής τοποθέτηση του ενδοφακού
• η μετεγχειρητική αγωγή
• η παρακολούθηση της ανάρρωσης

Μια τεχνικά άριστη επέμβαση μπορεί να μην προσφέρει την αναμενόμενη ανεξαρτησία από τα γυαλιά εάν έχει επιλεγεί ακατάλληλος ενδοφακός ή λανθασμένος διαθλαστικός στόχος.

Αντίστοιχα, ο ακριβότερος ενδοφακός δεν μπορεί να αντισταθμίσει έναν ελλιπή προεγχειρητικό έλεγχο ή μια πάθηση της ωχράς κηλίδας που δεν έχει αναγνωριστεί.

Η φιλοσοφία μας για τη χειρουργική του καταρράκτη

Για εμάς, η επέμβαση καταρράκτη δεν είναι απλώς η αφαίρεση ενός θολού φακού.

Είναι ταυτόχρονα μια ευκαιρία να σχεδιάσουμε την όραση του ασθενούς για τα επόμενα χρόνια.

Αυτό σημαίνει ότι πριν από την επέμβαση πρέπει να γνωρίζουμε:

• πόσο σημαντική είναι για τον ασθενή η καθαρή μακρινή όραση
• εάν οδηγεί συχνά τη νύχτα
• εάν εργάζεται σε υπολογιστή
• πόσο συχνά διαβάζει
• εάν έχει αστιγματισμό
• εάν επιθυμεί να μειώσει την εξάρτησή του από τα γυαλιά
• εάν θα αποδεχόταν ορισμένα οπτικά φαινόμενα για να κερδίσει μεγαλύτερο εύρος όρασης
• εάν υπάρχουν παθήσεις που περιορίζουν τις διαθέσιμες επιλογές

Στο ιατρείο μας χρησιμοποιούμε ως βασική επιλογή σύγχρονους ενδοφακούς τύπου monofocal plus, όταν είναι κατάλληλοι για το μάτι του ασθενούς. Οι ενδοφακοί αυτοί διατηρούν τα πλεονεκτήματα ενός μονοεστιακού σχεδιασμού, προσφέροντας παράλληλα συχνά καλύτερη ενδιάμεση λειτουργική όραση σε σχέση με παλαιότερους συμβατικούς μονοεστιακούς φακούς.

Δεν θεωρούμε, όμως, ότι υπάρχει ένας ενδοφακός που είναι ο καλύτερος για όλους. Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να είναι προτιμότερος ένας τορικός, ένας ενισχυμένος μονοεστιακός, ένας φακός αυξημένου βάθους εστίασης ή άλλη λύση.

Η επιλογή πρέπει να είναι αποτέλεσμα μέτρησης, συζήτησης και εξατομίκευσης — όχι αυτοματοποιημένη απόφαση.

Τι θα κάναμε αν επρόκειτο για έναν δικό μας άνθρωπο;

Δεν θα εστιάζαμε μόνο στο πόσο γρήγορα μπορεί να πραγματοποιηθεί η επέμβαση.

Θα θέλαμε πρώτα να βεβαιωθούμε ότι:

• έχει αναγνωριστεί σωστά η αιτία της μειωμένης όρασης
• έχει εξεταστεί η ωχρά κηλίδα
• έχουν πραγματοποιηθεί αξιόπιστες και επαναλήψιμες μετρήσεις
• έχει αξιολογηθεί ο αστιγματισμός
• έχουν συζητηθεί οι πραγματικές ανάγκες του ασθενούς
• έχουν εξηγηθεί τα πλεονεκτήματα και οι περιορισμοί κάθε ενδοφακού
• έχει καθοριστεί ένας ρεαλιστικός οπτικός στόχος

Θα επιλέγαμε τον ενδοφακό που ταιριάζει καλύτερα στο συγκεκριμένο μάτι και στον συγκεκριμένο τρόπο ζωής, με έμφαση στη μεγαλύτερη δυνατή ανεξαρτησία από γυαλιά.

Και θα δίναμε τόση σημασία στον προεγχειρητικό σχεδιασμό όση και στη χειρουργική τεχνική.

Συχνές ερωτήσεις

1. Θα βλέπω κατά τη διάρκεια της επέμβασης;

Συνήθως θα αντιλαμβάνεστε φως, χρώματα ή ασαφείς κινήσεις. Δεν παρακολουθείτε καθαρά τη χειρουργική διαδικασία.

2. Τι γίνεται εάν ανοιγοκλείσω το μάτι μου;

Ένας ειδικός βλεφαροδιαστολέας κρατά τα βλέφαρα ανοικτά. Δεν χρειάζεται να προσπαθείτε να μην ανοιγοκλείσετε το μάτι.

3. Τι γίνεται εάν κουνήσω το μάτι μου;

Οι μικρές κινήσεις είναι αναμενόμενες. Ο χειρουργός θα σας καθοδηγεί. Το σημαντικό είναι να αποφεύγετε τις απότομες κινήσεις και να ενημερώνετε εάν χρειάζεται να βήξετε ή να αλλάξετε θέση.

4. Αφαιρείται ολόκληρος ο φυσικός φακός;

Αφαιρείται το εσωτερικό θολωμένο υλικό του φακού. Το λεπτό περιφάκιο διατηρείται ώστε να στηρίξει τον νέο ενδοφακό.

5. Μπορεί να μετακινηθεί ο ενδοφακός;

Στις περισσότερες περιπτώσεις ο ενδοφακός παραμένει σταθερός μέσα στο περιφάκιο. Μετατόπιση μπορεί να συμβεί ιδιαίτερα σπάνια, ιδιαίτερα όταν οι σύνδεσμοι του φυσικού φακού είναι αδύναμοι ή υπάρχει ιστορικό τραυματισμού ή ψευδοαποφολίδωσης.

6. Χρειάζεται να αλλάξει ο ενδοφακός μετά από κάποια χρόνια;

Στη συντριπτική πλειοψηφία τους όχι. Οι ενδοφακοί έχουν σχεδιαστεί για να παραμένουν μέσα στο μάτι μόνιμα.

7. Μπορεί να επιστρέψει ο καταρράκτης;

Ο φυσικός φακός έχει αφαιρεθεί, επομένως ο καταρράκτης δεν ξαναδημιουργείται. Μπορεί, όμως, μήνες ή χρόνια αργότερα να θολώσει το οπίσθιο τμήμα του περιφακίου. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται θόλωση οπισθίου περιφακίου και αντιμετωπίζεται συνήθως με YAG laser, μια απλή και σύντομη διαδικασία που γίνεται στο ιατρείο χωρίς καθόλου πόνο και με άμεση αποκατάσταση.

8. Γίνονται και τα δύο μάτια την ίδια ημέρα;

Στο ιατρείο μας, οι περισσότεροι ασθενείς υποβάλλονται σε επέμβαση καταρράκτη και στα δύο μάτια την ίδια ημέρα. Η πρακτική αυτή είναι γνωστή ως άμεση διαδοχική αμφοτερόπλευρη επέμβαση καταρράκτη (Immediate Sequential Bilateral Cataract Surgery – ISBCS) και εφαρμόζεται στα περισσότερα εξειδικευμένα κέντρα διεθνώς.

Για τον ασθενή, αυτό σημαίνει μία μόνο επίσκεψη στο χειρουργείο, μία περίοδο ανάρρωσης και ταχύτερη αποκατάσταση της όρασης και στα δύο μάτια. Επιπλέον, αποφεύγεται το διάστημα κατά το οποίο το ένα μάτι έχει ήδη διορθωθεί ενώ το άλλο εξακολουθεί να έχει καταρράκτη, κάτι που μπορεί να δυσκολεύει την καθημερινότητα.

Η ασφάλεια αποτελεί πάντα την πρώτη προτεραιότητα. Για τον λόγο αυτό, κάθε μάτι αντιμετωπίζεται ως μία εντελώς ξεχωριστή επέμβαση, με διαφορετικά αποστειρωμένα εργαλεία, αναλώσιμα, φάρμακα και διαλύματα, σύμφωνα με τα διεθνή πρωτόκολλα.

Παρότι αυτή είναι η συνήθης πρακτική μας, ο κάθε χειρουργός επιλέγει τον τρόπο διαχείρισης του χειρουργείου βάσει και της αναμενόμενης ανάρρωσης. Συνήθως αν η αναμενόμενη ανάρρωση είναι αργή τότε ο χειρουργός προτείνει η επέμβαση να πραγματοποιηθεί σε διαφορετικές μέρες. 

9. Θα χρειάζομαι γυαλιά μετά την επέμβαση;

Αυτό εξαρτάται από:

• τον τύπο του ενδοφακού
• τον επιλεγμένο διαθλαστικό στόχο
• τον αστιγματισμό
• την ακρίβεια των μετρήσεων
• την επούλωση του ματιού
• την κατάσταση του κερατοειδούς και του αμφιβληστροειδούς

Κανένας ενδοφακός δεν εγγυάται την απολύτως τέλεια όραση σε όλες τις αποστάσεις και σε όλες τις συνθήκες. Ο στόχος είναι να επιλεγεί η καλύτερη δυνατή ισορροπία για τον συγκεκριμένο ασθενή, με μια λειτουργική όραση στην πλειοψηφία της καθημερινότητας.

Συμπέρασμα

Η σύγχρονη επέμβαση καταρράκτη πραγματοποιείται μέσα από μικρές τομές, συνήθως με τοπική αναισθησία και χωρίς ανάγκη παραμονής στο νοσοκομείο.

Κατά τη διάρκεια της επέμβασης:

1. δημιουργούνται μικρές τομές στον κερατοειδή
2. ανοίγεται προσεκτικά το περιφάκιο
3. ο θολωμένος φακός διασπάται και αναρροφάται
4. καθαρίζεται ο σάκος του φακού
5. τοποθετείται ο νέος ενδοφακός
6. ελέγχεται η σταθερότητα του ματιού και η στεγανότητα των τομών

Παρότι η χειρουργική διαδικασία διαρκεί συνήθως λίγα λεπτά, το τελικό αποτέλεσμα βασίζεται σε έναν πολύ μεγαλύτερο συνδυασμό παραγόντων: σωστή διάγνωση, σύγχρονες μετρήσεις, επιλογή ενδοφακού, χειρουργική τεχνική και προσεκτική παρακολούθηση.

Η καλύτερη επέμβαση δεν είναι απλώς εκείνη που αφαιρεί με ασφάλεια τον καταρράκτη. Είναι εκείνη που σχεδιάζεται εξατομικευμένα ώστε να προσφέρει στον κάθε ασθενή την καλύτερη δυνατή ποιότητα όρασης για τις πραγματικές ανάγκες της ζωής του.

Ιατρική σημείωση

Προφανώς οι πληροφορίες του οδηγού είναι γενικές και δεν αντικαθιστούν την εξατομικευμένη οφθαλμολογική εξέταση και την γνώμη του ειδικού. Οι έμπειροι χειρουργοί καταρράκτη έχουν πολυετή εκπαίδευση και μεγάλη τριβή στο αντικείμενο, που σημαίνει πως δεν μπορεί όλη η τεχνογνωσία να χωρέσει σε ένα άρθρο. Η ακριβής τεχνική, η αναισθησία, ο ενδοφακός και η μετεγχειρητική αγωγή προσαρμόζονται στα χαρακτηριστικά και στις ανάγκες κάθε ασθενούς.